2026 жылғы 6 ақпанда Алматы қаласында ҚазЖҒҰА жанындағы Қазақстанның Пагуош комитетінің (ҚПК) 9-отырысы өтті. Отырысқа ҚПК мүшелері, Комитеттің жастар бөлімшесінің өкілдері және ҚазЖҒҰА Президиумының шақырылған мүшелері қатысты.
Отырыс аралас форматта өткізілді, кворум 69% қатысумен расталды.
Комитет төрағасы, профессор В.С. Школьник ҚПК туралы Ереженің 4.2-тармағына сәйкес Комитет отырысын өткізу регламентін және күн тәртібін белгіленген тәртіппен бекітті.
- «Қазақстан Республикасы жаңа Конституциясының жобасы туралы» — баяндамашы: ҚазЖҒҰА вице-президенті, ҚР Президенті жанындағы Ұлттық құрылтай мүшесі, профессор Қ.А. Курманалиев (10 мин);
- «ҚазНАЕН жанындағы ҚПК-ның 2025 жылға арналған іс-шаралар жоспарының орындалуы туралы» және «ҚазЖҒҰА жанындағы ҚПК-ның 2026 жылға арналған іс-шаралар жоспары» жобасы — баяндамашы: Комитет хатшысы, профессор Т.З. Ахметов (10 мин).
- Әртүрлі.
Бірінші мәселе бойынша ҚазЖҒҰА вице-президенті, ҚР Президенті жанындағы Ұлттық құрылтай мүшесі, профессор Қ.А. Курманалиев онлайн форматта «Қазақстан Республикасы жаңа Конституциясының жобасы туралы» баяндама жасады.
Ол «ҚР жаңа Конституциясы жобасы» білім, ғылым, мәдениет және инновацияларға негізделген дамудың жаңа моделіне көшуді бекітетінін, олардың елдің орнықты болашағының негізгі қайнар көздері ретінде айқындалатынын ерекше атап өтті. Сондай-ақ, ел тарихында алғаш рет білім, ғылым және инновациялар Конституцияның преамбуласында тікелей көрсетілгенін және бұл олардың базалық құндылық ретінде танылып, мемлекеттің стратегиялық басымдығына айналғанын білдіретінін айтты. Сонымен бірге «ұлттық дамудың басымдықтары ретінде дәл осы білім сапасы, ғылымның қуаты және мәдени орта белгіленген. Конституция ғылыми, зерттеу және көркемдік қызмет еркіндігіне құқықтық негіз қалыптастырады, зияткерлік меншікті қорғауды күшейтеді және инновациялар мен креативті индустриялардың өсуіне жағдай жасайды» деп атап өтті.
Профессор Қ.А. Курманалиев ҚазЖҒҰА мүшелері Конституция жобасын қолдайтынын мәлімдеді.
Талқылауға В.С. Школьник, Е.С. Омаров және Р.Г. Сармурзина қатысты.
Профессор В.С. Школьник бірінші мәселе бойынша талқылауды қорытындылай келе, баяндамашыға алғыс айтып, ғылым мен білімнің алдыңғы қатарға қойылуының маңызын атап өтті және бұл еліміздің өркендеуіне жол ашатынын айтты. Ол отырысқа қатысушыларды ҚазЖҒҰА ғалымдарының пікірін қолдап, «ҚР жаңа Конституциясы» жобасын мақұлдауға шақырды.
Бірауыздан қабылданды!
Күн тәртібінің екінші мәселесі бойынша профессор В.С. Школьник сөз сөйлеп, ҚазЖҒҰА жанындағы Қазақстанның Пагуош комитеті 2025 жылы 23.01.2025 ж. Комитеттің 8ші отырысының қорытындысы бойынша бекітілген «ҚПК-ның 2025 жылға арналған жұмыс жоспарында» көзделген іс-шараларды жалпы орындағанын атап өтті. Сондай-ақ ол 2025 жылғы 12 желтоқсанда ҚазЖҒҰА басшылығының бастамасымен аралас форматта ҚазЖҒҰА Президиумы мен ҚПК-ның бірлескен отырысы өткенін хабарлады. Онда күн тәртібінің бірінші мәселесі бойынша Комитет хатшысы, профессор Т.З. Ахметов «ҚПК-ның 2025 жылғы қызметі туралы» есептік баяндамамен сөз сөйледі.
Өткен жылы Пагуоштың маңызды іс-шараларының бірі - Хиросима қаласында өткен Пагуоштың 63-ші халықаралық конференциясы (01–05.11.2025ж.) болды. Конференция жұмысына ҚПК-ның жастар бөлімшесінің төрағасы PhD Арман Миниязов қатысып, Пагуош Президенті доктор Хуссейн аль-Шахристанимен және Пагуош Бас хатшысы, профессор Карен Холлбергпен Қазақстанның Пагуош комитетінің ағымдағы ынтымақтастығы және болашақ жоспарлары туралы кездесулер өткізді. ҚПК-ның Пагуош бағдарламаларына қатысу белсенділігі жұмыс топтарына сарапшылардың қатысуы, жастар бағытын дамыту және Пагуошқа қатысушы елдердің ұлттық комитеттері арқылы бірлескен іс-шаралар өткізу арқылы расталды.
Конференция үш тарихи датаға арналды:
- Хиросима мен Нагасакиге атом бомбасының тасталғанына 80 жыл;
- Рассел–Эйнштейн манифесінің 70 жылдығы;
- Дж. Ротблат пен ПДУ-ның Нобель бейбітшілік сыйлығын алуына 30 жыл.
Қатысушылар: 40 елден 180 делегат.
Пагуоштың Хиросимадағы конференциясы әлем көшбасшылары мен азаматтарына 1945 жылғы трагедияның өшпес моральдық із қалдырғанын және адамзат үшін ескерту болғанын тағы да еске салды.
Екінші мәселе бойынша ҚПК хатшысы, профессор Т.З. Ахметов «ҚПК-ның 2025 жылға арналған іс-шаралар жоспарының орындалуы туралы» ақпаратты және «ҚПК-ның 2026 жылға арналған іс-шаралар жоспары» жобасын ұсынды.
Күн тәртібінің екінші мәселесін талқылау барысында В.С. Школьник, Б.М. Ибраев, А.Ж. Миниязов және Ч.Т. Лаумулин сөз сөйледі.
А.Ж. Миниязов Пагуоштың 63-ші Хиросима конференциясы аясындағы өзінің қатысуы туралы әсерімен толығырақ бөлісті.
Профессор Ч.Т. Лаумулин Пагуош ғалымдар қозғалысы Рассел мен Эйнштейн бастамасымен құрылғанын және ядролық технологияларды шектеу мен оларды пайдалану мәселелеріне қатысты бақылау жүргізетінін атап өтті. Ол сондай-ақ «біз түсініксіз бағытқа қарай кетіп бара жатқандаймыз. Манифестке қол қойылғаннан бері жаңа ойыншылар пайда болды. Қазақстан бүгінде уран өндіру және өндіру көлемі бойынша жетекші орындарға ие, әрі ядролық сынақтар жүргізілген. Мүмкін, осы бағытта қандай да бір резолюция туралы да ойлануымыз керек шығар?» деген пікір білдірді.
В.С. Школьник: «Бұл ұсынысты хаттамаға енгіземіз. Әлем барған сайын қауіпті бола түсуде және, меніңше, соған қарамастан, Қазақстанның қарусыздану мәселелеріндегі тәжірибесі терең бағаланбай келеді. Қазір бүкіл әлем біздің Пагуош комитеті жүргізіп отырған Қазақстанның саясатын білетін уақыт келді.
Демек, бейбітшілікке қалай қол жеткізуге болатыны жөнінде өзге де көзқарас бар. Біз мұндай саясатты қолдаймыз және 2017 жылы Астанада өткен алғашқы конференцияда Пагуоштың Қазақстандағы бөлімшесін құру туралы шешім қабылданған болатын. Қазіргі Президент Қ.К. Тоқаев ол кезде Парламентті басқарған кезде бізге осыны мәселені тапсырды. Біз еліміздің осы саясатын жалғастырамыз».
«ҚПК-ның 2026 жылға арналған іс-шаралар жоспары» жобасы айтылған ұсыныстарды ескере отырып Хатшылық тарапынан пысықталады, белгіленген тәртіппен бекітіледі және басшылыққа алу әрі орындау үшін ҚПК-ның барлық мүшелеріне жолданады.
Биылғы жылы іс-шаралар көп. Егер сұрақтар болмаса, жыл бойғы атқарған жұмыстарыңыз үшін баршаңызға зор алғысымды білдіріп, бәріңізге жақсылық, сүйіспеншілік және бейбітшілік тілеймін.
Баршаңызға рахмет!